TRT 1'in fenomen dizisi haline gelen Uyanış Büyük Selçuklu dizisinde Ömer Hayyam'ın bıçaklanması sonra izleyiciler Hayyam'ın hayatını ve nasıl öldüğünü araştırmaya başladılar.Özellikle son bölümlerde yer verilen Celali takvivimi ile izleyicilerin daha çok dikkatini çeken Ömer Hayyam kimdir, Celali Takvimi (Ömer Hayyam Takvimi) nedir, nasıl öldü?ÖMER HAYYAM TAKVİMİ NEDİR?
Ömer Hayyam, yaptığı çalışmaların çoğunu kaleme almamış olsada kendisi birçok icadın isimsiz kahramanıdır. 21 Mart 1079 yılında tamamlanan, "Celali Takvimi" için büyük emek harcamıştır. Bu takvim Güneş yılına göre düzenlenmiş ve 5000 yılda bir gün hata vermektedir. Şu an günümüzde kullandığımız "Gregoryen Takvimi" ise 3330 yılda bir gün hata vermektedir.
Ömer Hayyam Celali Takvim için Güneş yılı esasına göre, başkanlığında bir kurul düzenlemiş ve Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah'a sunmuştur. Sunulan bu takvim 1079 yılından itibaren kullanılmaya başlanmıştır. 9 Ramazan 471 (Miladi 15 Mart 1079) yılına rastlayan Nevruz yılbaşı olarak, Hicret yılı da başlangıç noktası olarak kabul edilmiştir. Babür İmparatorluğu da bir dönem Celali Takvimi'ni kullanmıştır. Celali Takvimi sadece tarım gibi ekonomik işlerin düzenlenmesinde kullanılmış, normal hayatta Hicrî takvim kullanılmaya devam edilmiştir. Celali Takvimi'nde 1 yıl, 365 gün 6 saat olarak kabul edilmiştir. Matematiksel kurallar yerine astronomik hesaplar kullandığı için, İlkbahar Ekinoksu başlangıcı tayininde Gregoryen takviminden daha doğrudur.
ÖMER HAYYAM KİMDİR, NASIL ÖLDÜ?
Asıl adı Giyaseddin Ebu'l Feth Bin İbrahim El Hayyam olan Ömer Hayyam, İran ve doğu edebiyatında rubai türünün kurucusudur. Batı ülkelerinde adına birçok dernek kurulmuş, rubaileri bütün batı dillerine çevrilmiştir. Matematik, fizik, astronomi ve tıp alanlarında birçok icadı ve önemli eseri bulunmaktadır. İbn-i Sina'dan sonra Doğu'nun yetiştirdiği en büyük bilgin olarak kabul edilmiştir. 18 Mayıs 1048'de İran'ın Nişabur kentinde doğdu. Ömer Hayyam, bir çadırcının oğluydu. Bu yüzden acem dilinde çadırcı anlamına gelen soyadını babasının mesleğinden aldı. Ömer Hayyam, yaşadığı dönemde daha çok bilgin olarak ün kazandı.Yaşadığı dönemde ve sonraki dönemlerde yazılan tüm kaynaklarda, Ömer Hayyam'ın çağının bütün bilgilerini edindiği, o alanlarda derin tartışmalara girdiği, fıkıh, ilahiyat, edebiyat, tarih, fizik ve astronomi okuttuğu yazılıdır. Hayyam, fizik, metafizik, matematik, astronomi ve şiir alanlarında değişik eserler yazdı. Yazdığı bilimsel içerikli kitaplar arasında İbni Sina'nın Temcid (Yücelme) adlı eserinin yorum ve tercümesi, Cebir ve Geometri Üzerine, Fiziksel Bilimler Alanında Bir Özet, Varlıkla İlgili Bilgi Özeti, Oluş ve Görüşler, Bilgelikler Ölçüsü, Akıllar Bahçesi yer aldı. En büyük eseri Cebir Risalesi'ydi. Matematik bilgisi ve yeteneği zamanın çok ötesinde olan Ömer Hayyam denklemlerle ilgili başarılı çalışmalar yaptı. Bunun yanısıra, binom açılımını ve bu açılımdaki katsayıları da bulan ilk kişiydi.Ömer Hayyam'ın edebiyat tarihindeki yerini belirleyen, sonraki yüzyıllarda da İslam dünyasının en büyük şairlerinden biri olarak anılmasına neden olan, yazdığı rubailerdi. Ömer Hayyam, İran ve doğu edebiyatında rubai türünün kurucusuydu. O günlerden bugüne dilden dile dolaşarak gelen sayısının ikiyüz kadar olduğu tahmin edilen rubaileri, sonraki çağlara da damgasını vuran eserler oldu. Çeşitli bilim dallarında birçok eser yazan Ömer Hayyam'ın eserlerinden 18 tanesinin adı bilinmektedir.
